Odczulanie (immunoterapia swoista) na zwierzęta

Niemal połowa polskich gospodarstw domowych ma przynajmniej jedno zwierzę. Psy i koty są naszymi towarzyszami, członkami rodziny. Gdy u któregoś z domowników pojawia się alergia na zwierzę, często staje się to prawdziwym problemem emocjonalnym i organizacyjnym. Naturalne pytanie brzmi: czy można się odczulić na zwierzę domowe? Kiedy można rozważyć odczulanie?

Zgodnie z rekomendacjami ekspertów immunoterapię można rozważyć u pacjentów, którzy: mają przewlekłe objawy alergii (katar, astmę, zapalenie spojówek), nasilające się po kontakcie ze zwierzęciem, nie uzyskują wystarczającej poprawy mimo stosowania leków i ograniczania ekspozycji, mają potwierdzone uczulenie na główne alergeny zwierzęce w badaniu molekularnym (CRD – Component Resolved Diagnostics).

Alergeny zwierząt są wszędzie. Alergeny psa i kota są bardzo trwałe. Łatwo przywierają do tkanin i powierzchni, przenoszą się na ubraniach i unoszą w powietrzu. Do ekspozycji nie jest konieczny bezpośredni kontakt ze zwierzęciem.

Badania kurzu z siedzeń autobusów komunikacji miejskiej w Helsinkach wykazały wysokie stężenia głównych alergenów psa (Can f 1) i kota (Fel d 1). Co więcej, ponad połowa chorych na astmę zgłaszała napady duszności podczas jazdy autobusem. Możliwa jest więc „alergia na kota bez kota”.

Tristan da Cunha - sławna wyspa w alergologii.

Jednym z najbardziej znanych przykładów jest wyspa Tristan da Cunha, położona na środku Atlantyku, w połowie drogi między Ameryką Południową a Afryką. W 1974 roku, z powodu toksoplazmozy, usunięto z wyspy wszystkie koty. Wydawało się, że problem alergenów zniknie. Jednak w 1993 roku – niemal 20 lat później - u 20% mieszkańców badanych testami skórnymi stwierdzono uczulenie na alergeny kota. Alergeny kota przetrwały w środowisku przez około 20 lat i nadal wywoływały reakcje alergiczne.

Czy można odczulić na psa i kota? Odpowiedź brzmi: tak - ale nie w każdym przypadku. Kluczowe znaczenie ma to, na który konkretny składnik alergenu reaguje organizm. Alergia na kota to– większa przewidywalność leczenia. U większości osób uczulonych na kota alergia dotyczy jednego głównego alergenu - Fel d 1.To właśnie Fel d 1

odpowiada za większość objawów, występuje w dużym stężeniu w środowisku i jest obecny w szczepionkach stosowanych w immunoterapii.

Jeśli badanie molekularne potwierdzi uczulenie na Fel d 1, a objawy wyraźnie nasilają się po kontakcie z kotem, odczulanie ma dużą szansę powodzenia. Dlatego immunoterapia na kota jest zazwyczaj skuteczna i przewidywalna.

Alergia na psa – to bardziej złożona sytuacja. Pies wytwarza kilka różnych alergenów, a uczulenie często dotyczy kilku białek jednocześnie. Najważniejszym alergenem psa jest Can f 1. Jeśli to on odpowiada za objawy – immunoterapia może być skuteczna.

Jednak u wielu osób występuje współczulnie na inne alergeny psa. W takiej sytuacji:

efekt leczenia może być słabszy, poprawa może być niepełna, a czasem odczulanie nie przynosi oczekiwanego rezultatu. Szczególne znaczenie ma uczulenie na Can f 5 – alergen obecny wyłącznie u samców psa. Nie jest on dobrze reprezentowany w szczepionkach, dlatego przy dominującym uczuleniu na Can f 5 immunoterapia zwykle nie jest skuteczna.

Dlaczego diagnostyka molekularna jest tak ważna?

Dodatni test skórny lub wynik „uczulenie na psa” informuje nas jedynie, że organizm reaguje na ekstrakt alergenu. Nie mówi jednak, które konkretny alergen jest przyczyną objawów.

Dopiero badanie molekularne pokazuje dokładny profil uczulenia, pozwala oszacować szanse powodzenia immunoterapii i chroni przed nieskutecznym, kilkuletnim leczeniem.

Alergia na konia występuje rzadziej niż na psa czy kota, ale może mieć nasilony przebieg – szczególnie u osób pracujących w stajniach, jeżdżących konno lub przebywających w otoczeniu stadnin. Głównym alergenem konia jest lipokalina - Equ c 1. To właśnie ten alergen najczęściej odpowiada za objawy alergii: katar i zatkanie nosa, napady duszności, kaszel, zapalenie spojówek.

Jeśli badanie molekularne potwierdzi uczulenie na Equ c 1, a objawy są wyraźnie związane z kontaktem z koniem, immunoterapia może być skuteczna.

Podobnie jak w przypadku psa, istotne jest jednak ustalenie dokładnego profilu uczulenia. Uczulenie na inne białka (np. Equ c   - albumina) może mieć charakter krzyżowy i nie zawsze stanowi dobre wskazanie do odczulania.

W Polsce sa dostępne szczepionki w formie aerozolu podjęzykowego z wyciągami alergenowymi psa, kota i konia.  Szczepionkę stosuje się w domu, ale pierwszą dawkę lepiej podać jest w Poradni Alergologicznej. Należy stosować 2 dawki szczepionki podjęzykowo, unikać połykania przez ok. 1 minutę. Aerozol stosujemy na 30 min. przed albo 30 min. po posiłku. Należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego przez 1-2 godz. po podaniu dawki szczepionki. Odczulanie trwa co najmniej 3 lata.

W przypadku uczulenia na inne zwierzęta domowe (królik, świnka morska, chomik) podstawą postępowania pozostaje unikanie ekspozycji i leczenie objawowe. Nie są dostępne odpowiednie szczepionki alergenowe.

dr n. med.  specjalista chorób wewnętrznych 

i alergologii Zbigniew Sankowski