Atopowe zapalenie skóry (AZS)
Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła choroba zapalna skóry. Często błędnie uważa się, że wiąże się ono głównie z alergią pokarmową – przez co dzieci bywają poddawane bardzo restrykcyjnym dietom. Tymczasem dieta ma znaczenie tylko wtedy, gdy dany pokarm wyraźnie zaostrza zmiany skórne.Jak ustalić, które pokarmy szkodzą?- obserwacja pacjenta,- testy alergiczne (skórne, oznaczenia swoistych IgE),- nowoczesna diagnostyka molekularna alergii (np. test ALEX2, ISAC).Alergeny mogą przedostawać się do organizmu przez skórę, drogi oddechowe lub przewód pokarmowy. Wywołują przewlekłe zapalenie, które samo się napędza i utrwala chorobę. Częstą przyczyną zaostrzeń są też roztocze kurzu domowego i pyłki roślin.
Leczenie atopowego zapalenia skóry
I linia – emolienty
Podstawą leczenia są emolienty – kremy i balsamy, które:- odbudowują barierę skóry,- zmniejszają suchość, świąd i podrażnienia,- chronią przed wnikaniem alergenów i bakterii.Emolienty plus zawierają dodatkowe składniki przeciwzapalne lub wspierające mikrobiom skóry.W Polsce dostępne są m.in.:- Avène XeraCalm A.D.- A-Derma Exomega Control- Eucerin AtopiControl
II linia – leki przeciwzapalne miejscowe
1. Miejscowe glikokortykosteroidy (GKS)- Szybko zmniejszają stan zapalny.- Stosowane krótkotrwale, pod kontrolą lekarza.- Bezpieczne, jeśli używa się ich prawidłowo: w ilości mierzonej w jednostkach opuszki palca (FTU) i po 15–30 minutach od aplikacji emolientu.Jednostka opuszki palca (FTU) – to ilość kremu wyciśnięta z tubki na opuszkę palca wskazującego dorosłego (od zgięcia do czubka palca).
Jak bezpiecznie stosować glikokortykosteroidy miejscowe.
2. Inhibitory kalcyneuryny- leki przeciwzapalne niezawierające sterydów: takrolimus (Protopic) i pimekrolimus (Elidel)- mogą być stosowane długotrwale, także na twarzy i szyi.- zasada stosowania: najpierw lek (Protopic/Elidel), a następnie emolient.
Terapia reaktywna i proaktywna
Terapia reaktywna – stosujemy leki przeciwzapalne tylko wtedy, gdy pojawiają się zmiany skórne.
Terapia proaktywna – po ustąpieniu zmian stosujemy lek przeciwzapalny (np. 2 razy w tygodniu na miejsca najczęściej zajęte chorobą), a codziennie emolienty.
Dzięki temu wydłużają się okresy bez objawów i zmniejsza liczba ciężkich zaostrzeń.
Dodatkowe metody
Silny świąd można łagodzić np. kąpielami z dodatkiem podchlorynu sodu (preparat Atopigo).
Leki przeciwhistaminowe, popularne w leczeniu chorób alergicznych (np. kataru siennego czy pokrzywki), mają w atopowym zapaleniu skóry znaczenie drugorzędne. Mogą być stosowane pomocniczo, głównie w łagodzeniu świądu, ale nie wpływają na sam proces zapalny w skórze
Ciężkie AZS – leczenie biologiczne
Gdy choroba jest bardzo nasilona i obejmuje dużą powierzchnię skóry (wskaźnik EASI >20), pacjent może być skierowany do programu lekowego.Dostępne są nowoczesne terapie: - dupilumab, - tralokinumab, - inhibitory kinazy Janus (JAK-inhibitory). To leki biologiczne, które skutecznie zmniejszają stan zapalny i poprawiają jakość życia w ciężkim AZS.
Podsumowanie
- Emolienty to podstawa leczenia – codziennie, nawet w remisji. - GKS i inhibitory kalcyneuryny – stosowane miejscowo, zgodnie z zasadami, są bezpieczne i skuteczne. - Terapia proaktywna pozwala utrzymać dłuższe okresy bez objawów.- Nowoczesne leczenie biologiczne dostępne jest dla pacjentów z ciężką postacią AZS.
dr n. med. specjalista chorób wewnętrznych
i alergologii Zbigniew Sankowski