Astma burzowa - kiedy pyłek traw staje się groźny

Najbardziej dramatyczny epizod astmy burzowej miał miejsce 21 listopada 2016 roku w Melbourne. W ciągu zaledwie kilkudziesięciu godzin ponad 3300 osób zgłosiło się do SOR z powodu duszności, około 500 pacjentów wymagało hospitalizacji, służby ratunkowe odnotowały ponad 800 interwencji karetek w ciągu pierwszych 6 godzin, a 10 osób zmarło. 

To wydarzenie pokazało, że alergia na pyłki traw w określonych warunkach może przekształcić się w nagłe, masowe zagrożenie zdrowia publicznego.

Podobne epizody astmy burzowej opisywano także w Wielkiej Brytanii, Włoszech, Kanadzie, Iranie oraz innych regionach świata. W większości dobrze udokumentowanych przypadków kluczową rolę odgrywał pyłek traw, choć skład gatunkowy różnił się w zależności od regionu.

Szczególne znaczenie przypisuje się życicy trwałej (Lolium perenne), która jest jednym z głównych źródeł alergenów traw. Pyłek życicy zawiera wiele alergenów (oznaczanych jako Lol p), w tym: 

- Lol p 1 – alergen związany głównie z objawami alergicznego nieżytu nosa, 

- Lol p 5 – kluczowy alergenne w kontekście astmy burzowej. 

W czasie burzy dochodzi do gwałtownego wzrostu wilgotności, pękania ziaren pyłku i uwalniania mikroskopijnych cząsteczek zawierających alergeny. Najważniejsze z nich to cząstki zawierające Lol p 5, które mają rozmiar około 2–3 mikrometrów, są na tyle małe, że docierają z łatwością do oskrzeli. To właśnie te cząsteczki wywołują nagły skurcz oskrzeli.

Rola Lol p 5 jako kluczowego alergenu w astmie burzowej została dobrze udokumentowana, jednak nie można wykluczyć, że podobny efekt wywołują także alergeny innych traw, np. tymotki (Phl p 5).

Kto jest najbardziej zagrożony? Najważniejszy czynnik ryzyka to alergiczny nieżyt nosa związany z pyłkami traw. Wielu pacjentów nie ma rozpoznanej astmy, ale ma katar alergiczny i nadreaktywność oskrzeli. U takich pacjentów może dojść do pierwszego, gwałtownego napadu duszności podczas burzy. 

Pacjenci z objawami alergii w sezonie pylenia traw nie powinni lekceważyć nawet niewielkich objawów takich jak: kaszel, świszczący oddech, uczucie duszność. W sezonie pylenia traw, szczególnie przy zmiennej pogodzie (słońce – deszcz – słońce) mogą być sygnałem zagrożenia. Należy skutecznie leczyć astmę. Podstawą jest stosowanie glikokortykosteroidów wziewnych i dobra kontrola zapalenia w oskrzelach, co znacząco zmniejsza ryzyko ciężkiego napadu astmy.

Najważniejszy wniosek nowoczesnej alergologii: lecz alergię, zanim rozwinie się astma. Jak powiedział profesor Tari Haahtela: „leczmy astmę, zanim pojawi się astma”

W praktyce oznacza to skuteczne leczenie alergicznego nieżytu nosa i rozważenie immunoterapii alergenowej (odczulania) na pyłki traw. 

W skrócie:

Astma burzowa to efekt działania mikroskopijnych cząstek alergenów traw (szczególnie Lol p 5), które podczas burzy docierają do oskrzeli. Najbardziej zagrożeni są pacjenci z alergicznym nieżytem nosa, nawet jeśli nie mają rozpoznanej astmy, dlatego nie należy ignorować objawów, leczyć alergiczne zapalenie, a najlepiej zapobiegać chorobie zanim się rozwinie. 

dr n. med.  specjalista chorób wewnętrznych 

i alergologii Zbigniew Sankowski