Alergia na jad osy i pszczoły

Do Poradni Alergologicznych często zgłaszają się pacjenci z już z istniejącą alergią (alergicznym nieżytem nosa, astmą oskrzelową alergiczną, pokrzywką, atopowym zapaleniem skóry), który chcą wykonać badania w kierunku uczulenia na jad osy i/lub pszczoły. Na częstość występowania alergii na jad osy/pszczoły nie wpływu współistnienie atopii, chorób atopowych i innych chorób alergicznych.  Atopia (alergia uwarunkowana dziedzicznie) nie zwiększa wprawdzie ryzyka wystąpienia reakcji na jad owadów, ale w tej grupie pacjentów objawy alergii po użądleniu osy/pszczoły sa silniej wyrażone – np. często związane są ze skurczem oskrzeli. Należy pamiętać, że objawy alergii nie powstają nigdy po pierwszym użądleniu. Do rozwoju alergii może dojść co najmniej po drugim użądleniu, w praktyce po którymś kolejnym. Jeżeli nie mamy kontaktu z alergenem nie możemy mieć alergii na ten alergen. U większości osób kolejna reakcja po użądleniu przez osę lub pszczołę przebiega z podobnymi objawami jak poprzednia, co przeczy obiegowej opinii, że każde następne użądlenie niesie większe zagrożenie dla osoby uczulonej. Groźba progresji objawów jest minimalna dla pacjentów z objawami miejscowymi po użądleniu - tylko 5-15% z nich po kolejnych użądleniach rozwija uogólnione objawy alergii.

Każdy pacjent z poważną uogólnioną reakcją alergiczną po użądleniu przez osę lub pszczołę powinien zostać skierowany do specjalisty alergologa celem zakwalifikowania do odczulania na jad tych owadów. Odczulanie, czyli immunoterapia swoista, jest jedyną metodą leczniczą o wysokiej skuteczności, zapobiegającą ciężkiej, niebezpiecznej dla życia reakcji anafilaktycznej. Odczulanie poprzedzone jest zawsze wykonaniem badań diagnostycznych, mających na celu identyfikację owada (osa, pszczoła), a polegających na wykonaniu testów skórnych z jadem owadów oraz na oznaczeniu odpowiednich przeciwciał w klasie IgE.

Czy uczulenie na jad osy oznacza automatycznie uczulenie na jad pszczoły?  I tak i nie. W nowoczesnym ujęciu diagnostyki molekularnej alergii jady osy i pszczoły są źródłami alergenów i zawierają wiele alergenów. Niektóre z nich występują tylko w jadzie osy albo pszczoły, niektóre z nich (alergeny krzyżowo reagujące) w obu jadach. Na rysunku przedstawione sa alergeny zwarte w jadach osy i pszczoły.

Jeżeli testy skórne z jadem osy i pszczoły wykażą uczulenie na oba jady, wtedy na podstawie oznaczeń przeciwciał IgE skierowanym przeciw poszczególnym alergenom jadu możemy ustalić szczegółowy profil uczulenia np. uczulenie na alergeny osy Ves v 1 i Ves v 3. Alergen osy Ves v 3 jest bardzo podobny do alergenu pszczoły Api m 5 (są to alergeny krzyżowo reagujące). W takim przypadku wystarczy odczulać szczepionką zawierająca jad osy.

Uczulenie na Api m 1 i Api m 3 (alergeny swoiste dla pszczoły oraz Api m 12 (alergen krzyżowo reagujący z alergenem oposy Ves v 6) świadczy o pierwotnym uczulenie na jad pszczoły – do odczulania potrzebna jest szczepionką zawierająca jad pszczoły.

Dwoma szczepionkami (zabierającymi jad osy i pszczoły) należy odczulać w przypadku stwierdzenia uczulenia na zarówno na alergeny swoiste dla jadu pszczoły (Api m 1, Api m 3, Api m 4 i Api m 10) jak i jadu osy (Ves v 1 oraz Ves v 5).

dr n. med.  specjalista chorób wewnętrznych 

i alergologii Zbigniew Sankowski

PWZ 9170411