Alergia na jad błonkoskrzydłych (osy, pszczoły) – kogo odczulać i kogo testować?

W związku z informacjami w mediach o zgonach w wyniku użądleń przez osy postanowiliśmy umieścić na naszej stronie internetowej bardziej szczegółowe informacje o wskazaniach do odczulania na jady os / pszczół.

Należy pamiętać, że do reakcji alergicznej nie może dojść podczas pierwszego użądlenia. Nie możemy być uczuleni na alergen (w tym wypadku na jad owada), jeżeli nie mamy z nim wcześniejszego kontaktu. Stąd wniosek, że najwcześniej możemy się uczulić po drugim użądleniu – najczęściej jednak uczulamy się po kilku lub kilkunastu użądleniach. Po użądleniu przez owada może dojść do różnej odpowiedzi alergicznej – od dużej reakcji miejscowej do wstrząsu anafilaktycznego, w skrajnych przypadkach nawet zakończonego zgonem. Poniżej przedstawiamy obowiązującą klasyfikację rekcji alergicznych powstałych w wyniku alergii na jad owadów błonkoskrzydłych (wg Mullera).

1. REAKCJE TYPOWE
   Duże miejscowe reakcje
   

   Obrzęk w miejscu ukąszenia o średnicy >10 cm, utrzymujący się ponad 24 godziny.
   
   
   Reakcje uogólnione (systemowe):
   
   Stopień I
   

   Uogólniona pokrzywka, świąd, złe samopoczucie, lęk.
   
   Stopień II
   

   Którekolwiek z objawów wymienionych powyżej oraz dwa lub więcej z następujących: obrzęk naczyniowo-ruchowy* (jeśli występuje pojedynczo, bez innych objawów, także klasyfikujemy jako stopień II), ucisk w klatce piersiowej, nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha, zawroty głowy.
   
   Stopień III
   

   Którekolwiek z objawów wymienionych powyżej oraz dwa lub więcej z następujących: duszność, sapanie, stridor** (każdy z tych objawów występując nawet pojedynczo pozwala rozpoznać stopień III), zaburzenia połykania i mowy, chrypka, dezorientacja, uczucie zbliżającego się niebezpieczeństwa.
   
   Stopień IV
   

   Którekolwiek z objawów wymienionych powyżej oraz dwa lub więcej z następujących: spadek ciśnienia tętniczego, zapaść, utrata przytomności, sinica, nietrzymanie moczu, stolca.
   
   
   * obrzęk naczynioruchowy – tym terminem określamy obrzęk danej okolicy ciała lub obrzęk uogólniony, który powstaje w następstwie reakcji alergicznej. Obrzęk naczynioruchowy może powstać w okolicy odległej od miejsca użądlenia.
   ** stridor – skurcz krtani (może być silnie wyrażony i stanowić zagrożenie życia).
   
   
2. REAKCJE NIETYPOWE

• choroba posurowicza: gorączka, bóle stawów, powiększenie węzłów chłonnych – objawy te mogą pojawić się po kilku dniach od momentu użądlenia;
• uogólnione zapalenie naczyń – skaza naczyniowa;
• uszkodzenie nerek: kłębkowe zapalenie nerek, zespół nerczycowy;
• uszkodzenie układu nerwowego: obwodowe zapalenie nerwów, zapalenie korzonków nerwowych, drgawki padaczkowe, odwracalne i nieodwracalne uszkodzenie centralnego układu nerwowego;
• uszkodzenie elementów krwi: małopłytkowość, rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, niedokrwistość hemolityczna;
• uszkodzenie serca: dusznica bolesna (bóle w klatce piersiowej spowodowane skurczem naczyń wieńcowych w sercu);

Reakcje nietypowe po użądleniach pojawiają się niezmiernie rzadko.

Odczulamy pacjentów jadem osy / pszczoły tylko w przypadku reakcji alergicznej zagrażającej życiu – III lub IV^o wg Mullera.

Diagnostyka alergii na jad owadów błonkoskrzydłych polega na wykonaniu testów skórnych punktowych (prick), testów śródskórnych oraz testów immunologicznych z krwi (oznaczenie poziomu przeciwciał IgE przeciw jadowi osy i pszczoły).

Kiedy wykonujemy testy skórne i immunologiczne?

Testy w kierunku uczulenia na jady owadów błonkoskrzydłych (osa, pszczoła) powinny być wykonywane w przypadku ciężkich reakcji alergicznych (duszność spowodowana skurczem krtani i / lub oskrzeli, spadek ciśnienia tętniczego, utrata przytomności czyli w przypadku rekcji alergicznej III lub IV ciężkości wg klasyfikacji Mullera). Podstawowe znaczenie dla doboru szczepionki przeciwalergicznej ma wykonanie testów śródskórnych z jadem osy / pszczoły. Jady osy i pszczoły różnią się znacznie od siebie i wystąpienie reakcji alergicznej po użądleniu osy nie oznacza, że pacjent jest również uczulony na jad pszczoły. Jeżeli objawem alergii na jad owadów błonkoskrzydłych jest duża reakcja miejscowa lub pokrzywka (wysiew bąbli oraz świąd) – to wystąpienie takich objawów nie jest wskazaniem do testowania. Pacjenci z takimi objawami są leczeni farmakologicznie i identyfikacja jadu owada nie jest w takim przypadku konieczna. Nie odczulamy pacjentów w przypadku wystąpienia nietypowych reakcji alergicznych.
Uwaga: nie ma możliwości wykonania testów alergicznych i / lub immunologicznych profilaktycznie w celu sprawdzenia czy dana osoba jest uczulona na jad owada. Po pierwsze musielibyśmy wykonywać to badanie po każdym użądleniu, a stwierdzenie dodatniego wyniku, nie upoważnia nas do rozpoznana klinicznie jawnej alergii. Poza tym u ok. 25% badanych osób stwierdza się dodatni wynik testów skórnych, ale tylko u ok. 10-15% występują objawy kliniczne wskazujące na związek z uczuleniem.
Uwaga: testy alergiczne i / lub immunologiczne można wykonać co najmniej w 4 tygodnie po reakcji alergicznej spowodowanej użądleniem. Wcześniej wykonane testy nie wykażą alergii na jad na skutek przejściowego „wyczerpania się układu immunologicznego.”

W poniższej tabeli podane są wskazania do immunoterapii swoistej (odczulania) jadem osy / pszczoły:

W przypadku, gdy osoba uczulona na jad nie może być z jakichkolwiek względów odczulana powinna mieć w okresie lotu owadów pakiet leków do natychmiastowej pomocy.
Należy je zażyć w następującej kolejności:

1. Adrenalina – 0,3 ml (0,3 mg) domięśniowo (ampułki i strzykawki jednorazowe lub strzykawki automatyczne Fastjekt, Anapen.
   Strzykawki automatyczne Anapen są dostępne w aptekach w 2 wersjach: Anapen 0,3 mg / 0,3 ml dla dorosłych i Anapen Junior 0,15 mg / 0,3 ml da dzieci.
   Fasjekt 0,33mg / 0,3ml jest przeznaczony dla osób dorosłych.
2. Zażyć 3 tabletki leku antyhistaminowego:
   cetyryzyna (Zyrtec, Allertec, Amertil)
   loratadyna (Claritine, Aleric, Flonidan)
3. Zażyć Encorton – o ile to możliwe nie na „pusty żołądek”

Uwaga:
Zawartość pakietu do natychmiastowej pomocy i kolejność podania leków powinna być zawsze uzgodniona z lekarzem.
Dokładniejsze informacje o alergii na jady owadów błonkoskrzydłych zawarte są również na naszej stronie internetowej w artykule „Alergia na jad owadów błonkoskrzydłych”.